Ne demek?
Bir diş çifti kavramadan çıkmadan önce bir sonraki çift değmeye başlıyorsa kavrama süreklidir. Enine kavrama oranı εα, kavrama boyunca ortalama kaç diş çiftinin değdiğidir. εα = 1,6 ise zamanın yaklaşık %60'ında iki, %40'ında tek diş çifti değer. İki çift değerken yük paylaşılır; sessiz çalışma buradan gelir.
Nasıl hesaplanır?
Kavrama doğrusu üzerinde iki diş başı dairesi arasında kalan temas yolu gα'yı, temel hatveye (pb = π·m·cos α) bölersiniz. Profil kaydırmasız standart çiftte:
Sonuç modüle bağlı değildir; yalnız diş sayılarına bağlıdır:
| z1 | z2 | εα (x = 0, α = 20°) |
|---|---|---|
| 17 | 17 | 1,515 |
| 20 | 30 | 1,605 |
| 24 | 24 | 1,602 |
| 18 | 41 | 1,624 |
| 30 | 60 | 1,719 |
| 100 | 100 | 1,853 |
| çok dişli | çok dişli | → 1,98 |
Diş sayısı arttıkça εα artar ama 1,98'de doyar; bu, kremayerle çok dişli çarkın sınırıdır.
En az kaç olmalı?
| εα | Anlamı | Programda |
|---|---|---|
| < 1,0 | Kavrama kopar | Engel |
| 1,0 … 1,2 | Çalışır, gürültülü | Uyarı (düz dişli) |
| ≥ 1,2 | Yaygın tasarım alt sınırı | — |
1,2 yaygın bir tasarım ölçütüdür; bir yasa değildir. Düşük hızda ve gürültünün önemsiz olduğu yerde 1,0–1,2 arası çalışır, ama kavrama oranı 1'e yaklaştıkça yük tek dişe biner ve kırılma riski artar.
Dene · kavrama oranı
Ne artırır, ne düşürür?
- Diş sayısı. Arttıkça εα artar (tabloya bakın).
- Profil kaydırma. Σx pozitif oldukça merkez mesafesi büyür ve εα genelde düşer. z₁ = 20, z₂ = 30'da x₁ = x₂ = 0 için 1,605; x₁ = x₂ = +0,3 için 1,434. Σx = 0 kalırsa (x₂ = −x₁) değişim küçüktür.
- Basınç açısı. α büyüdükçe temas yolu kısalır. Aynı z₁ = 20, z₂ = 30 çifti 25°'de 1,442 verir.
Helisel dişlide
Helisel dişlide enine kavrama oranına örtüşme oranı eklenir: εγ = εα + εβ. Örtüşme oranı εβ = b·sin β ÷ (π·mn) olur (b: dişli genişliği, β: helis açısı, mn: normal modül). b = 20 mm, β = 15°, mn = 2 mm için εβ = 0,82. Bu yüzden helisel dişliler daha sessizdir; programda helisel dişlide εα < 1,2 için ayrıca uyarı verilmez.
Diş sayısı seçerken programdaki Diş Sayısı Bulucu, her aday çift için εα'yı listeler.